تشريح المسائل حاصل مطلب در « أمّا وجوب أصل الفحص ، و حاصله . . . » چيست ؟ بحث در مقام اوّل يعنى اصل فحص است و لذا مىفرمايد : شخص جاهل مقصّر در اين رابطه معذور نخواهد بود ، چرا كه به نظر ما فحص از دليل ، در شبهات تكيه لازم است ، و دلايلى بر وجوب اين تفحّص دلالت مىكند : دليل اوّل : اجماع محصّل قطعى است ، يعنى علماى اسلام اعم از حضرات شيعه و سنّى بر وجوب فحص قبل از اقدام به جريان برائت اتفاق نظر دارند ، و چنين اجماع و اتفاقى بالاجماع حجّت است . دليل دوّم : وجود آيات و روايات فراوانى است كه بر وجوب تفحص و رفتن به اجتهاد و تقليد دلالت دارند ، و از ترك سؤال و تحقيق مذمّت مىكنند . از جمله : 1 - آيهء نفر كه مىفرمايد : ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ . 2 - آيهء سؤال كه مىفرمايد : فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ . * 3 - روايت شريفهء : « طلب العلم فريضة على كلّ مسلم و مسلمة » . « 1 » 4 - و روايت شريفهء : « انّما يهلك النّاس لأنّهم لا يسألون » . « 2 » 5 - و يا روايت شريفهء : « تفقّهوا فى الدّين فانّ من لم يتفقّه ، فهو اعرابيّ و . . . » . « 3 » كيفيت استدلال به ادلّه مزبور در اثبات وجوب تفحص از ادلّه قبل از اجراى برائت را بنويسيد ؟ 1 - اگر با وجود قدرت و توانايى بر تحصيل علم به احكام ، مراجعه به اصل برائت عند الشبهة و قبل الفحص جايز بود ، لازمه‌اش اين بود كه شارع مقدّس تحصيل علم را در حق مكلّف متمكّن ، واجب نكند : 2 - اللازم باطل ، يعنى شارع مقدّس تحصيل علم را در صورت مزبور واجب كرده است . پس : الملزوم مثله ، يعنى : فحص و طلب علم واجب است . آيا مراد از تحصيل علم ، خصوص علم به معناى يقين و اعتقاد جازم است ؟

--> ( 1 ) - كافى ، ج 2 ، ص 30 ، ح 1 . ( 2 ) - كافى ، ج 2 ، ص 40 ، ح 2 . ( 3 ) - كافى ، ج 1 ، ص 40 ، باب سؤال العالم .